Kiedy badanie sprawozdania jest obowiązkowe z mocy ustawy?
Art. 64 Ustawy o Rachunkowości dotyczy wszystkich jednostek prowadzących pełną rachunkowość — bez wyjątku dla formy prawnej. Obowiązek badania powstaje gdy w poprzednim roku obrotowym spełnione są co najmniej dwa z:
- Suma aktywów bilansu: co najmniej 2 500 000 EUR (ok. 10–11 mln PLN),
- Przychody netto ze sprzedaży i operacji finansowych: co najmniej 5 000 000 EUR (ok. 20–22 mln PLN),
- Przeciętne zatrudnienie w roku obrotowym: co najmniej 50 osób.
Przy przychodach NGO — wliczane są wszystkie przychody: ze sprzedaży, z dotacji i grantów (jeśli ujmowane jako przychód), z działalności odpłatnej. Organizacja rosnąca dzięki dużym grantom może szybko przekroczyć te progi nie zdając sobie z tego sprawy.
Wymogi z umów grantowych — niezależne od UoR
Wiele programów wymaga audytu zewnętrznego niezależnie od progów UoR:
- Fundusze europejskie (FEnIKS, EFS+, FENIKS) — często przy projektach powyżej 750 000 EUR dofinansowania.
- NCBiR — przy projektach powyżej 2 mln PLN całkowitych kosztów kwalifikowalnych.
- PFRON — program „Dostępność Plus" i inne, zależnie od umowy.
- Fundacje korporacyjne i zagraniczne — wiele wymaga corocznego audytu zewnętrznego jako warunek dalszego finansowania.
- Programy MEN, MKiDN, MRiPS — zależnie od wartości grantu i wytycznych naboru.
Specyfika audytu NGO i fundacji
Audyt organizacji pozarządowej różni się od audytu spółki handlowej w kilku istotnych obszarach:
Podział na działalność statutową i gospodarczą
NGO może prowadzić: (1) działalność statutową nieodpłatną, (2) działalność statutową odpłatną i (3) działalność gospodarczą. Ustawa o działalności pożytku publicznego (UDPP) nakłada ograniczenia na proporcje i zasady rozliczania kosztów. Audytor weryfikuje czy:
- Przychody i koszty są prawidłowo przypisane do właściwych rodzajów działalności.
- Organizacja nie prowadzi działalności odpłatnej z zamiarem osiągnięcia zysku w sposób niedopuszczalny dla danej formy.
- Koszty wspólne (np. czynsz biura, wynagrodzenia zarządu) są rozliczane w sposób dokumentowalny i konsekwentny.
Rozliczanie dotacji i grantów
Dotacje i granty mogą być ujmowane jako przychód w momencie ich otrzymania lub w miarę realizacji — zależnie od polityki rachunkowości. Audytor sprawdza:
- Czy moment ujęcia przychodu jest zgodny z przyjętą polityką rachunkowości.
- Czy środki przeznaczone na konkretne projekty (restricted funds) są rozliczane wyłącznie na te projekty.
- Czy odsetki od środków grantowych są rozliczane zgodnie z umową.
- Czy zwroty grantów (przy niekwalifikowalności wydatków) są ujęte i wykazane.
Organizacje pożytku publicznego (OPP)
Organizacje posiadające status OPP mają dodatkowe obowiązki sprawozdawcze:
- Sprawozdanie merytoryczne z działalności (poza sprawozdaniem finansowym).
- Obowiązek publikacji sprawozdania na portalu sprawozdawczości organizacji pozarządowych (organizacje.gov.pl).
Sam status OPP nie oznacza automatycznie obowiązku badania przez biegłego rewidenta — obowiązek wynika z progów UoR lub z umów grantowych. Niemniej audyt sprawozdania OPP buduje zaufanie darczyńców i instytucji finansujących i jest często oczekiwany przez rady programowe i grantodawców.
Jak NGO może przygotować się do audytu
- ✓ Sprawozdanie finansowe sporządzone wg właściwego wzoru (UoR + ewentualnie załącznik nr 6 dla NGO lub wzór OPP)
- ✓ Zestawienie projektów z przypisanymi przychodami i kosztami (wyodrębniona ewidencja per projekt)
- ✓ Umowy o dofinansowanie z grantodawcami i zestawienia wydatków projektowych
- ✓ Dokumentacja rozliczenia kosztów wspólnych (klucz podziałowy, podstawa)
- ✓ Uchwały zarządu/rady fundacji dotyczące istotnych decyzji finansowych
- ✓ Potwierdzenia sald od darczyńców instytucjonalnych i grantodawców
FAQ
Czy fundacja zawsze musi mieć audyt finansowy?
Nie — tylko gdy spełnia co najmniej dwa z trzech progów z art. 64 UoR (suma aktywów 2,5 mln EUR, przychody 5 mln EUR, zatrudnienie 50 osób). Ale umowy grantowe mogą wymagać audytu niezależnie od progów.
Kiedy umowa grantowa wymaga audytu zewnętrznego?
Zależy od programu i umowy. W projektach UE próg to zwykle 750 000 EUR dofinansowania, dla NCBiR — 2 mln PLN kosztów kwalifikowalnych. Niektóre fundacje korporacyjne wymagają audytu zawsze jako warunek finansowania. Sprawdź zapisy umowy przed realizacją projektu.
Czym różni się audyt NGO od audytu spółki handlowej?
Kluczowe różnice: podział na działalność statutową (nieodpłatną i odpłatną) oraz gospodarczą, rozliczanie dotacji i restricted funds, specyficzny wzór sprawozdania dla OPP i weryfikacja spełnienia warunków z umów grantowych.
Czy koszt audytu NGO może być wydatkiem kwalifikowalnym?
Tak, w wielu programach — jeśli wytyczne kwalifikowalności dopuszczają koszty zarządzania projektem lub zewnętrznych weryfikacji. Warto zaplanować go w budżecie wniosku, a nie odkrywać po fakcie że jest niekwalifikowalny.
Twoja organizacja szuka audytora sprawozdania?
JMFC przeprowadza badanie sprawozdań finansowych fundacji, stowarzyszeń i OPP. Znajomość specyfiki NGO — rozliczenia dotacji, podział działalności, wymogi grantowe.
Czytaj dalej
Audyt NGO w Twoim mieście
